ج

شهرستان زرندیه

شهرستان زرندیه استان مرکزی

 

موقعیت جغرافیایی:

شهرستان زرندیه با 4150  کیلومتر مربع وسعت دومین شهرستان استان و حدود 58000 نفر جمعیت ششمین شهرستان استان مرکزی می باشد . دارای مرز مشترک با استانهای تهران، قزوین،البرز،همدان و قم ، و با فاصله 80 کیلومتر از پایتخت وآخرین شهرستان استان با فاصله 240 کیلومتر از مرکز استان واقع شده است. وجود زمینه فعالیت در بخش کشاورزی،  سه شهرک صنعتی و دیگر بخش های اقتصادی ضریب مهاجر پذیری شهرستان را افزایش داده است. شهرستان زرندیه در تاریخ 81/10/29 با موافقت هیات وزیران به مرکزیت شهر مامونیه و با دو بخش خرقان و مرکزی و شهرهای ، زاویه، پرندک، خشکرود و رازقان بعنوان شهرستانی جدید و مستقل شناخته شد. این شهرستان دارای دو بخش به نام های خرقان با دهستانهای الویر، علیشار و دوزج و بخش مرکزی با دهستانهای حکیم آباد، خشکرود و رود شور می باشد.

پیشینیه تاریخی:

در مجموع کل شهرستان بویژه چند منطقه مثل صدرآباد، زرندکهنه، مامونیه، محمدآباد، الویر و علیشار از قدمت تاریخی بیشتری برخوردار است که نظر بعضی از باستان شناسان صدرآباد و زرند کهنه و مامونیه به هزاره اول میلادی نسبت داده می شود. با آثار مکشوفه در تپه های ترپاق، سرقلعه و اطراف پرندک(مشکویه) وجود لایه های خاکستری اکسید آهن، قدمت این آثار را به سه تا چهار هزار سال می رساند. آثار باقیمانده در شهرستان شامل دو بخش، تپه ها و بنا ها خلاصه می شود که مشهورترین تپه ها:ترپاق تپه، سرقلعه، رسفیجان، محمد آباد، زرند کهنه، مشکویه، علیشار را می توان نام برد.

وجه تسمیه:

زرند یا زرندیه در قدیم بلوکی بوده مابین ری و ساوه که شکارگاه آن معروف بوده و وجه تسمیه برای شهرستان بسیار گفته اند، مثل زرندیه نام درختی صلب و بی بار- زرنج یا زرنگ که در اشعار فردوسی آمده:

به کوه دگر بود گاه فراخ                            فرازش که سخت و بن و دیولاخ

زبالا دو چنبر از این سنگ سخت                   برون تاختی چون زرنج از درخت

و یا به قسمتی از پوست خربزه گویند و یا زرندین، زرنشان، شمشیر فولادی و زرنگار- و یا جایی که در آن کشت بسیار شود: زمین حاصلخیز- زراندود و یا مخلوط شدن خاک با زر که زر پسوند اول زرسوده- جایی که طلا در آن آزمایش می شده.

مکانهای باستانی و مذهبی:

1.      در شهرستان زرندیه قدیمی ترین بقعه مربوط به امامزاده پنج تن در امیرآباد زرند می باشد که بقعه فوق را به دوران ایلخانیان نسبت داده اند.

2.      امامزاده سید منصور بن موسی بن جعفر در مامونیه که این بقعه را به دوران صفویه نسبت داده اند.

3.      کاروانسراهای ورده و خشکرود (مربوط به دوران صفویه)

4.      مسجد چال و حمام قدیمی مامونیه که هردو بنا را به دوران صفویه نسبت داده اند.

5.      بنای تاریخی کلیسای روستای چناقچی

6.       بنای یخچال مهدی آباد مامونیه

7.      امامزاده عبدالمطلب پیک (9سده)

8.      تپه گبری الویر ( پیش از تاریخ)

9.      حمام کلبعلی خان خلج ویدر (زندیه)

10.   حمام الویر (قاجار)

11.   مسجد اعظم روستای چلسبان خرقان (صفویه)

12.   امامزادگان محمد باقر و احمد باقر روستای الویر (معاصر)

 

زبان و گویش:

شهرستان زرندیه بدلیل گستردگی و پراکندگی از نظر مذهب و قومیت ها از تنوع زیادی برخوردار می باشد و مردم آن با آداب و رسوم محلی و عشایری با چند گویش محلی صحبت می کنند که انواع گویش ها یکی از ویژگیهای منحصر به فرد شهرستان می باشد.. اکثریت روستاهای شهرستان به زبان ترکی تکلم و منطقه امیرآباد، زرندکهنه و شهر مامونیه به زبان فارسی شبیه به فارسی دری با گویش مخصوص همراه با تلفیقی از اصطلاحات ترکی ، کردی و لری سخن می گویند.

در قسمت غربی شهرستان روستاهای الویر و ویدر به زبان خاصی شبیه تاتی با گویش مخصوص سخن می گویند.

مذهب:

مردم شهرستان زرندیه دارای مذهب شیعه و در قسمت هایی از شهرستان از جمله روستاهای چناقچی علیا و سفلی ولار پیروان مسیح سکنی داشتند که در حل حاضر به تهران و شهر قلعه حسن خان( شهر قدس ) استان البرز مهاجرت نموده اند. و در تعدادی از روستاهای بخش خرقان اهل حق سکونت دارند. در روستای چناقچی کلیسای پیروان مسیحیت قرار دارد که در فصل تابستان محل اجرای آیین های مخصوص این دین می باشد.

وجود دانشنمدان و علمایی چون: ابن مشکویه (مسکویه)، حاج میزا حسن خلیلی زرندی از شاگردان مرحوم آیت ا... خوانساری،حاج میرزا حسن خلیلی زرندی، فرخنده خلج امیرحسینی (شاعر)، حجت الاسلام دکتر علی اکبر صادقی رشاد، آیت ا... دبیری زرندی، دکتر عباسعلی وفایی ،حضرات آیات زرندی ( نماینده مردم کرمانشاه در مجلس خبرگان رهبری) میرمحمدی ( نماینده استان مرکزی در مجلس خبرگان رهبری) موجب ارتقای فرهنگ دینی، سیاسی و اجتماعی مردم متدین و مدافع انقلاب شهرستان زرندیه گردیده که پشتیبانی خود از انقلاب را با حضور مداوم در صحنه های مختلف انقلاب و دوران دفاع مقدس با تقدیم: 325 شهید، 29 مفقود الاثر، 116 جانباز و 23 آزاده ابراز نموده اند.

در سال 1380 اولین امام جمعه شهرستان منصوب و مردم با رسیدن به آرزوی دیرینه خود از برکات معنوی آن بهره مند شدند. شهرستان دارای 90 باب مسجدکه 17 باب آن شهری و 73 باب آن روستایی می باشد.جمعیت دانش آموزی شهرستان حدوداً 15000 نفر و 3 مرکز آموزش عالی و یک مدرسه علمیه کوثر خواهران از دیگر مراکز آموزشی مستقر در شهرستان می باشد.

کشاورزی و صنعت:

شهرستان زرندیه با بیش از 50500 هکتار زمین کشاورزی زیر کشت با متوسط سرانه هر نفر 50 هکتار در بخش کشاورزی در سطح استان مقام اول را دارا می باشد و با 3000 هکتار پسته کاری(مقام اول پسته ارگانیک کشور)- واحدهای پرورش شتر مرغ، سه ناحیه صنعتی مامونیه، زاویه و پرندک با کارخانه های بزرگ سیمان، تولید اتاق اتوبوس و پروفیل، منطقه گردشگری و اتومبیل رانی ایرانیان، و نیرو گاه رود شور از اهمیت فراوانی برخوردار می باشد.

قابلیت های شهرستان:

·        برخورداری از مردمی دین مدار و ولایت محور و مقید به نظام جمهوری اسلامی

·        برخورداری از مردمی با فرهنگ و سطح عمومی سواد بالاتر

·        دارای اصالت فرهنگی و توسعه یافته در فرهنگ شهادت و ایثار

·        همجواری و تعامل فرهنگی با مراکز مذهبی قم و تهران و ارتقای سطح فرهنگ عمومی مردم

·        نزدیکی به مراکز آموزش عالی، کلاس های کنکور و آموزش تخصصی کلانشهر تهران

·        کاهش دانش آموزان لازم التعلیم در مدارس شهرستان به عنوان فرصتی برای ارتقای کیفیت آموزشی

·        اقبال اساتید، مربیان و معلمان استانهای مجاور جهت تامین نیروی انسانی و متخصص مراکز آموزش عمومی و عالی شهرستان

·        وجود مراکز دانشگاهی فنی و مهندسی دولتی و دانشگاه آزاد اسلامی در مرکز شهرستان

·        وجود فارغ التحصیلان و دانش آموختگان بومی از دانشگاه های معتبر و دولتی کلانشهر تهران و کرج

·        موقعیت ممتاز جغرافیایی، ارتباط علمی و فرهنگی و مذهبی شهرستان با حوزه های پیرامونی

·        برخوردار از اتحاد و انسجام فرهنگی بین نقاط مختلف شهری و روستایی

·        برخوردار از پتانسیلهای بالقوه در صنعت اکوتوریسم و گردشگری

·        اجرای پروژه های عظیم گردشگری- ورزشی و تفریحی شرکت سیاحان سرزمین ایرانیان و شهرک مبلمان و دکوراسیون

·        اجرای پروژه بزرگ تجاری- تفریحی پرندینه در منطقه رودشور

·        اقبال سرمایه گذاران در توسعه و سرمایه گذاری در بخش اجتماعی و گردشگری در این شهرستان

·        دسترسی به مراکز بهداشت و درمانی و بیمارستانهای کلانشهرهای تهران- قم و کرج

·        وجود دانش آموزانی پویا و مستعد در توسعه علمی و آموزشی

·        وجود زیر ساختهای مناسب مخابراتی در جهت استفاده در آموزش های نوین و ارتقای فرهنگی و اجتماعی شهرستان

·        وجود مراکز و مدارس شبانه روزی در نقاط روستایی بخش مرکزی و خرقان

فرصت ها:

 -   استقرار واحدهای صنعتی و وجود ظرفیت های بالقوه در بخش صنعت و کشاورزی جهت اشتغال نیروهای جوان

-     وجود شخصیت های برجسته مذهبی، سیاسی و علمی

-     وجود اقلیت های دینی و همزیستی مسالمت آمیز درکنار یکدیگر

-     دسترسی آسان و بهره مندی از فرصت ها و امکانات موجود در بخش علمی، پژوهش، تحقیقاتی، فرهنگ و هنر در نواحی توسعه یافته استانهای قم و تهران

-     وجود مراکز دانشگاهی و حوزوی در شهرستان

-     قرار گرفتن در محور ارتباطی شمال به جنوب و همجواری با پایتخت

-    وجود استعدادهای بالقوه در عرصه های مختلف فرهنگی و هنر

تهدید ها:

        - مهاجر پذیری و رود جمعیت استانهای غرب کشور به شهرستان و گسیختگی فرهنگی

-     نزدیکی به پایتخت که خود موجب سرازیری برخی از آسیب ها و ناهنجاریهای فرهنگی به شهرستان می گردد

-     توسعه نامتوازن ناشی از گسترش سریع شهرکهای صنعتی زاویه، مامونیه و پرندک و تبعات فرهنگی آن

-     موازی کاری در بحث برنامه های فرهنگی و هنری

-     رواج استفاده از تولیدات فرهنگی بیگانه نامتناسب با ارزشهای فرهنگی مورد قبول با گسترش ماهواره و اینترنت

-    مستقر نشدن برخی از ادارات فرهنگی در شهرستان که خود موجب بروز برخی از مشکلات شده است.

نقاط قوت:

-     وجود هیأت های مذهبی، کانون های فرهنگی و هنری مساجد و انجمن های فرهنگی و هنری

-     فعال بودن شورای فرهنگ عمومی شهرستان

-     علاقمندی ادارات و نهادها به مشارکت در اجرای برنامه های فرهنگی و هنری

-     وجود هنرمندان پیشکسوت تعزیه و نمایش های مذهبی در شهرستان

 نقاط ضعف:

-     مهاجرت نیروهای بومی و متخصص به کلان شهرهای همجوار

-     عدم وجود مطبوعات محلی

-     عدم وجود مراکز فرهنگی و هنری

-     عدم استقبال بخش خصوصی از سرمایه گذاری در حوزه فرهنگ و هنر و دریافت مجوز بدلیل پراکندگی جغرافیایی شهرستان

-     عدم وجود تشکل های فرهنگی و هنری قوی بدلیل نوپا بودن شهرستان

-     عدم تناسب امکانات و اعتبارات با تنوع و تعدد نیازهای فرهنگی

-     عدم تکمیل چارت سازمانی 

موقعیت جغرافیایی شهرستان:

شهرستان زرندیه با 4150 کیلومتر مربع وسعت و حدود 60000 نفر جمعیت، سومین شهرستان استان مرکزی از نظر وسعت و پنجمین شهرستان از نظر جمعیت به شمار می آید، دارای دو بخش، 5 شهر بوده و مرز مشترک آن با استانهای مهمی چون تهران، البرز، قزوین، همدان و قم بر توسعه و رونق اقتصادی آن می افزاید.

موقعیت تاریخی و قومی:

واژه زرند از نظر لفظی جایگاه تاریخی دارد و در بعضی نسخ قدیمی به تعبیر طلا و زر هم معنا شده است. بنا به پژوهش های باستان شناسان توماشک راه دوم اکباتانه به ری(راگا) از ساوه و بی شک از زرند می گذشته است که حدود 2700 سال سابقه تاریخی دارد و محل دریافت عوارض از جمله پول و طلا بوده است. مامونیه که مرکز شهرستان زرندیه است به معنی (محل امن) در کنار شاهراه شمال به جنوب کشور واقع شده و منطقه ییلاقی می باشد.

زبان و گویش:

اکثر مردم شهرستان به زبان ترکی محلی صحبت می کنند، ولی اهالی شهر مامونیه( محله امیرآباد و زرند کهنه) و روستاهای الویر و ویدر خرقان با لهجه محلی تکلم می نمایند که با بررسی های انجام شده، قدمت و ریشه تاریخی این لهجه ها مورد تائید باستان شناسی است که به زبان مادها برمی گردد.

مشاهیر برجسته مذهبی و علمی:

مردم این شهرستان از افراد مومن و متدین و از گذشته معروف به اقامتگاه علما و مجتهدین عالی مقام بوده که تعدادی از مشاهیر برجسته شهرستان به شرح ذیل می باشد:

1- عبدالرحمن بن نورالدین علی بن عزالدین ابوالمظفر یوسف بن حسن بن محمد بن محمودبن حسن انصاری زرندی، پدرش نورا... بن علی( متوفای 772 ق در مدینه) از محدثان و عالمان مدینه بوده و در همین شهر وفات یافته است.

نسبشان به یکی از انصارمی رسد و برخی از اجدادشان و ظاهراً عزالدین ابوالمظفر یوسف ساکن زرند بوده است.

2- شیخ ابوالحسن نورالدین علی بن محمد بن علی بن یوسف انصاری زرندی- اوفقیهی حنفی مذهب و ماهر در علوم عربیه و تفسیر بوده است. شیخ ابوالحسن در مدینه تا پایان عمر به منصب قضاوت اشتغال داشت. از جمله کسانی که در نزد او به تحصیل علم پرداخته اند: ابوالفرج مراغی و محمد بن عبدالعزیز کازرونی هستند.

3- محمد الویری کوهپایی- محمد بن خواجه علی الویری کوهپایی از عالمان و دانشمندان قرن یازدهم است که در عصر صفویه می زیسته است.او کتاب تهذیب الاحکام شیخ طوسی و کتاب قواعد علامه حلی را استنساخ نموده است.

4- شیخ محمد باقر زرندی ساوجی( وفات 1330 ق)- شیخ محمد باقر بن حسن زرندی ساوجی فقیه و دانشمندی فاضل از بزرگان علمی قم بوده است. وی در سال 1230 در قم وفات یافته است. از آثار او نسخه ای از کتاب(( معالم الاصول)) را در سال 1224 نگاشته است.

5- یوسف زرندی( وفات 712 هجری قمری): شیخ عزالدین ابوالمظفر یوسف بن الحسن بن محمدبن الحسن انصاری زرندی از عالمان قرن هشتم هجری است. او در مدینه ساکن بود و در سال 712 هجری قمری در حجاز وفات یافته است.

6- فرخنده خلج ساوجی: فرخنده خانم خلج  دختر محمد کاظم خان و همسر سیف لشگر امیرحسینی بود، از دوران کودکی به شعر و ادبیات علاقه فراوان داشته و در انواع شعر ماهر بوده است. از این شاعره دوران قاجاریه دیوان شعری که بیشتر در مراثی و مدایح ائمه اطهار(ع) است به جا مانده است. وی در سال 1315 درگذشته  و نامبرده از خلج های بخش خرقان شهرستان بوده است.

7- محمد خوشنویس الویری: محمد خوشنویس الویری یکی از خوش نویسان و شعرای نامی دوران قاجاریه و اهل روستای الویر بوده است که در عرصه ادبیات هنرنمایی فراوانی کرده است. از جمله نامه ی بی نقطه او به امیر تومان خلج( سیف السلطنه) از شاهکارهای ادبی است.

8- عندلیب: عبدا... بیک کاظم بیگلو یکی از شعرای ترک زبان بخش خرقان متولد روستای تیره این بخش بوده و در سال 1325 وفات یافته است- تخلص وی عندلیب و در حدود 1000 بیت شعر از وی به جا مانده است.

9- آیت ا... حاج سید ابوالفضل میرمحمدی

متولد و اهل شهر زاویه شهرستان زرندیه- عضو مجلس خبرگان رهبری از استان مرکزی

10- آیت ا... دبیری

متولد سال 1290 شهر خشکرود شهرستان زرندیه- تحصیلات حوزوی در قم و رسیدن به درجه اجتهاد- متوفی سال 1384

11- آیت ا... زرندی

متول و اهل منطقه امیرآباد شهر مامونیه شهرستان زرندیه- عضو مجلس خبرگان رهبری از استان کرمانشاه- نماینده ولی فقیه و امام جمعه سابق کرمانشاه

12-دکتر عباسعلی وفایی

متولد سال 1340 روستای تقلید آباد بخش مرکزی شهرستان زرندیه- دکترای ادبیات دانشگاه تهران- رایزن سابق فرهنگی ایران در  ازبکستان- دارای تالیفات متعدد- رئیس شورای گسترش زبان و ادبیات فارسی- استاد ادبیات مراکز آموزش عالی تهران- رئیس دانشکده ادبیات دانشگاه علامه طباطبایی تهران

13- آقای مهدی قره شیخ بیات اهل شهر زاویه شهرستان و رئیس دارالقرآن الکریم کشور

14 - دکتر سید مهدی طباطبائی،دکترای زبان وادبیات فارسی، استاد ومعاون دانشکده ادبیات دانشگاه شهید بهشتی تهران

15- دکتر رحیم طاهر، دکترای زبان وادبیات فارسی، استاد دانشگاههای کشور

16- دکتر مهدی صفری، دکترای زبان وادبیات فارسی، عضو هیات علمی دانشگاه پیام نور

17 - دکتر    برجساز، دکترای زبان وادبیات فارسی، استاد دانشگاه

تحلیل وضع موجود مبتنی بر شاخص های تبیین کننده بخش ها:

اداره فرهنگ و ارشاد اسلامی شهرستان زرندیه در سال 1383 رسماً فعالیت خود را در شهرستان زرندیه آغاز نمود و در حال حاضر با داشتن 2 مورد چاپخانه ، 3 مرکز چاپ دیجیتال ، 8 فروشگاه عرضه محصولات فرهنگی ، 9  مرکز عرضه و استفاده از بازی‌های رایانه‌ای ، 22 کانون فرهنگی و هنری مسجد ، 2موسسه فرهنگی هنری ،4  موسسه فرهنگی قرآن و عترت ، 8 انجمن فرهنگی و هنری ، 3 نشریه محلی ، 1 مرکز فروش نشریات ، 4 کانون آگهی و تبلیغات مشغول ارائه خدمات فرهنگی و هنری به شهروندان عزیز شهرستان زرندیه می‌باشد. 

الزامات:

-     تسریع در تکمیل مجتمع فرهنگی و هنری مامونیه

-     احداث سالنهای کوچک و چند منظوره در شهرهای پرندک، خشکرود و رازقان

-     احداث مجتمع فرهنگی و هنری شهر زاویه

-     جذب نیروی انسانی جهت پست های سازمانی مصوب

-     ارائه مجوز تاسیس هنرستان هنرهای زیبا جهت تربیت نیروهای متخصص در رشته های مختلف هنری

-     افزایش اعتبارات به ویژه اعتبارات فرهنگی

-     تجهیز کانون های فرهنگی و هنری مساجد

-     تجهیز انجمن های فرهنگی و هنری